Ustawa o asystencji osobistej przyjęta przez Sejm. Kto otrzyma wsparcie od 2028 roku?

Sejm przyjął ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Nowy system ma rozpocząć działanie w 2028 roku. Z pomocy asystenta będą mogły korzystać osoby w wieku od 18 do 65 lat, które spełnią określone kryterium potrzeby wsparcia. Od 2030 roku rozwiązanie zostanie rozszerzone także na młodzież od 13. roku życia. Posłowie przyjęli ustawę jednogłośnie, teraz trafi do Senatu.

Na czym będzie polegała asystencja osobista?

Asystencja osobista ma pomagać osobom z niepełnosprawnościami w samodzielnym funkcjonowaniu i realizowaniu codziennych aktywności. Ma wspierać w podejmowaniu aktywności społecznej, edukacyjnej i zawodowej oraz odciążać rodziny, które dziś często są głównym źródłem codziennego wsparcia. Asystent będzie mógł towarzyszyć osobie m.in. podczas zakupów, przemieszczania się, wizyty u lekarza, nauki czy drogi do pracy.

Zakres pomocy będzie zależał od indywidualnych potrzeb osoby z niepełnosprawnością. Po odpowiednim przeszkoleniu asystent będzie mógł wykonywać również niektóre czynności związane ze wsparciem medycznym.

Istotnym elementem nowych przepisów jest możliwość wyboru asystenta przez osobę korzystającą z usługi. Jeżeli nie będzie ona miała konkretnego kandydata, będzie mogła poprosić realizatora o przedstawienie propozycji. W takim przypadku powinien on przedstawić co najmniej dwóch kandydatów, którzy wcześniej wyrazili zgodę na wykonywanie tej pracy.

Kto będzie miał prawo do asystencji osobistej?

W pierwszym etapie system obejmie osoby z niepełnosprawnościami, które:

• mają od 18 do 65 lat,
• uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia,
• otrzymają decyzję administracyjną przyznającą prawo do asystencji.

Od 2030 roku z usług będą mogły korzystać również osoby od 13. do 18. roku życia. Ustawa nie przewiduje natomiast powszechnego prawa do asystencji dla osób, które ukończyły 65 lat. Osoba, która uzyska prawo do usługi przed ukończeniem 65. roku życia, będzie mogła korzystać ze wsparcia do końca okresu, na jaki została wydana decyzja.

Ustawa nie wyłącza możliwości korzystania z usług asystencji osobistej przez osoby pobierające świadczenie wspierające, które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia.

Zarówno świadczenie wspierające, jak i prawo do asystencji osobistej opierają się na decyzji Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności określającej poziom potrzeby wsparcia. Świadczenie wspierające przysługuje osobom, które uzyskały co najmniej 70 punktów w skali potrzeby wsparcia, natomiast asystencja osobista jest przewidziana dla osób, które uzyskały ich co najmniej 80.

W praktyce oznacza to, że osoba, która uzyskała 75 punktów w skali potrzeby wsparcia, może otrzymywać świadczenie wspierające, ale nie będzie uprawniona do korzystania z asystencji osobistej. Natomiast osoba, która uzyskała 85 punktów, będzie mogła korzystać zarówno ze świadczenia wspierającego, jak i z usług asystencji osobistej.

Ile godzin asystencji będzie można otrzymać?

Wymiar usług będzie ustalany indywidualnie. Osoby dorosłe będą mogły otrzymać od 20 do 240 godzin asystencji osobistej miesięcznie.

Maksymalny limit zostanie jednak wprowadzony etapami. W 2028 roku będzie wynosił 200 godzin miesięcznie, a w 2029 roku - 220 godzin. Docelowy limit 240 godzin ma obowiązywać od kolejnego etapu funkcjonowania systemu.

Młodzież w wieku od 13 do 18 lat będzie mogła korzystać z 20 do 80 godzin asystencji miesięcznie.

Część niewykorzystanych godzin będzie można przenieść na kolejny miesiąc. Limit takiego przeniesienia wyniesie połowę miesięcznego wymiaru, jednak nie więcej niż 100 godzin. Godziny niewykorzystane do końca roku nie będą przechodziły na kolejny rok.

Jak będzie przyznawana asystencja osobista?

O przyznaniu prawa do usługi będzie decydował odpowiedni zespół. Decyzja będzie miała formę administracyjną.

Przy ocenie potrzeb pod uwagę zostaną wzięte m.in.:

• formularz samooceny osoby z niepełnosprawnością,
• bezpośredni wywiad z osobą ubiegającą się o wsparcie,
• wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia,
• indywidualna sytuacja osoby zainteresowanej.

Jednym z kluczowych warunków będzie uzyskanie co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia.

Przyjęta przez Sejm poprawka zakłada, że decyzja o przyznaniu asystencji będzie mogła obowiązywać przez maksymalnie pięć lat, a nie - jak wcześniej przewidywano - trzy lata.

Kto zorganizuje asystencję osobistą?

Za organizację usług będą odpowiadały powiaty. Samorząd będzie mógł prowadzić system samodzielnie albo zlecić realizację zadania organizacji pozarządowej.

Realizator będzie zobowiązany zapewnić odpowiednią liczbę asystentów, tak aby możliwe było wykonanie zakresu wsparcia określonego w decyzji administracyjnej.

Takie rozwiązanie ma umożliwić dopasowanie pomocy do rzeczywistych potrzeb osoby z niepełnosprawnością, zamiast ograniczać usługę wyłącznie do dostępności konkretnego asystenta.

Ile zarobi asystent osobisty?

Ustawa określa również stawki wynagrodzenia osób świadczących usługi asystenckie. Wynagrodzenie ma wynosić od 49 do 55 zł brutto za godzinę, w zależności od zakresu potrzeb osoby korzystającej ze wsparcia.

Asystent będzie mógł pracować maksymalnie 276 godzin miesięcznie. Limit będzie dotyczył łącznego czasu świadczenia usług na rzecz wszystkich osób, z którymi współpracuje. Przepisy przewidują także możliwość korzystania przez asystentów z superwizji. Usługi mają być wykonywane na podstawie kontraktu.

Forma zatrudnienia asystentów była jednym z tematów, które wzbudzały dyskusję podczas prac parlamentarnych. Zastrzeżenia dotyczące stabilności zatrudnienia zgłaszali m.in. przedstawiciele środowisk osób z niepełnosprawnościami oraz Rzecznik Praw Obywatelskich.

Dlaczego ustawa budziła kontrowersje?

Podczas prac nad ustawą dyskutowano przede wszystkim o tym, kto powinien zostać objęty systemem i na jakich zasadach powinien być przyznawany dostęp do usług. Uwagi dotyczyły m.in. granicy 65 lat oraz wymogu uzyskania minimum 80 punktów potrzeby wsparcia. W Sejmie nie uzyskały poparcia propozycje rozszerzenia systemu na osoby powyżej 65. roku życia oraz osoby z wynikiem od 70 do 79 punktów.

W toku prac parlamentarnych rozpatrywano trzy projekty dotyczące asystencji osobistej – rządowy, prezydencki i poselski. Za projekt wiodący uznano propozycję rządową.

Ile będzie kosztować asystencja osobista?

Według szacunków Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z usług asystencji osobistej będzie mogło korzystać około 100 tysięcy osób z niepełnosprawnościami.

Resort szacuje, że koszt funkcjonowania ustawy w ciągu dziesięciu lat wyniesie około 50 mld zł. Przedstawiciele ministerstwa wskazywali, że możliwości finansowe państwa miały wpływ na ostateczny zakres przyjętych rozwiązań.

Co zmieni nowa ustawa?

Najważniejszą zmianą ma być odejście od systemu opartego głównie na okresowych programach i stworzenie ustawowych zasad dostępu do asystencji osobistej.

Nowe przepisy określają, kto może otrzymać asystencję osobistą, ile godzin wsparcia może zostać przyznanych, jak będzie wyglądała procedura uzyskania pomocy, kto będzie organizował usługę oraz jakie zasady będą obowiązywały asystentów.

Jeżeli ustawa przejdzie kolejne etapy procesu legislacyjnego, od 2028 roku osoby spełniające określone w niej warunki będą mogły ubiegać się o przyznanie asystencji osobistej na zasadach określonych w ustawie.

Z treścią ustawy przyjętej przez Sejm RP można zapoznać się TUTAJ.

Źródło: www.samorzad.pap.pl