Rzecznik Praw Obywatelskich alarmuje w sprawie opieki nad starzejącym się społeczeństwem

Starzenie się społeczeństwa powoduje, że dostęp do odpowiedniej opieki medycznej dla osób starszych staje się jednym z najważniejszych wyzwań dla systemu ochrony zdrowia. Rzecznik Praw Obywatelskich od miesięcy zwraca uwagę na problemy związane z geriatrią i pyta Ministerstwo Zdrowia o działania, które mają poprawić sytuację seniorów. W ocenie Rzecznika obecny system wciąż nie zapewnia wystarczającego dostępu do kompleksowej opieki dla osób w podeszłym wieku.

Eksperci wspierający w pracy Rzecznika Praw Obywatelskich zwracają uwagę na problemy w obszarze opieki geriatrycznej, które wymagają zmian systemowych. Głównym problemem pozostaje niedobór specjalistów. Z danych przedstawionych w korespondencji między Rzecznikiem a resortem zdrowia wynika, że w 2024 roku w Polsce pracowało 559 lekarzy geriatrów. Oznacza to zaledwie około 1,5 specjalisty na 100 tys. mieszkańców. Dodatkowo lekarze ci są nierównomiernie rozmieszczeni - w części województw seniorzy mają znacznie łatwiejszy dostęp do specjalistycznej pomocy niż mieszkańcy innych regionów.

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich odbyło się wspólne posiedzenie działających przy RPO Komisji Ekspertów ds. Zdrowia i Ekspertów ds. Osób Starszych. W nawiązaniu do ustaleń z tego spotkania oraz docierających do Rzecznika sygnałów, prof. Marcin Wiącek zwraca uwagę Minister Zdrowia na wybrane problemy systemowe dotyczące zagadnienia opieki geriatrycznej. Do najważniejszych z nich należą:

• edukacja geriatryczna kadr medycznych,
• dostęp do świadczeń geriatrycznych oraz specjalizacja w dziedzinie geriatrii,
• dostęp seniorów do wyrobów medycznych,
• cyfryzacja systemu - umożliwienie lekarzom, za zgodą pacjenta, dostępu do wyników badań,
• wprowadzenie geriatrycznej opieki koordynowanej w POZ,
• rozwój onkologii geriatrycznej,
• działania na rzecz poprawy opieki nad osobami z zaburzeniami neuropoznawczymi.

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje, że problem nie ogranicza się wyłącznie do liczby lekarzy. Nadal niewystarczająca jest sieć poradni i oddziałów geriatrycznych. Poradnie geriatryczne działają jedynie w części powiatów, a w wielu miejscach osoby starsze nie mają możliwości skorzystania z konsultacji lekarza tej specjalności. Zdaniem Rzecznika rozwój opieki geriatrycznej nie odpowiada tempu zmian demograficznych, a potrzeby seniorów systematycznie rosną.

Jak podkreśla Rzecznik, geriatria wymaga szczególnego podejścia, ponieważ osoby starsze często zmagają się jednocześnie z wieloma chorobami, ograniczoną sprawnością oraz problemami funkcjonalnymi. Kompleksowa opieka powinna obejmować nie tylko leczenie konkretnych schorzeń, ale również ocenę samodzielności pacjenta, rehabilitację, wsparcie psychologiczne oraz współpracę wielu specjalistów.

W swoich wystąpieniach Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę między innymi na brak wystarczająco rozwiniętej opieki koordynowanej dla seniorów, ograniczony dostęp do poradni i oddziałów geriatrycznych, a także potrzebę lepszego wsparcia osób z zaburzeniami poznawczymi. Wskazywał również na konieczność rozwoju onkologii geriatrycznej oraz większego uwzględniania potrzeb starszych pacjentów w podstawowej opiece zdrowotnej.

Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na pytania Rzecznika przekonuje, że poprawa sytuacji seniorów wymaga działań wykraczających poza samą geriatrię. Resort podkreśla, że opieka nad osobami starszymi powinna opierać się na współpracy lekarzy różnych specjalności, w tym lekarzy rodzinnych, internistów, neurologów oraz innych specjalistów zajmujących się chorobami przewlekłymi.

Wśród planowanych działań resort zdrowia wymienia zmiany dotyczące kształcenia lekarzy, zwiększanie liczby miejsc szkoleniowych oraz rozwiązania mające zachęcać medyków do wybierania specjalizacji, w których występują największe braki kadrowe. Analizuje również możliwość zmian organizacyjnych, które miałyby zwiększyć dostępność świadczeń specjalistycznych.

Ministerstwo wskazuje także na rozwój profilaktyki skierowanej do seniorów. Programy zdrowotne mają umożliwiać wcześniejsze wykrywanie chorób, ocenę stanu zdrowia oraz identyfikowanie pacjentów zagrożonych problemami poznawczymi. Ważnym elementem ma być również rozwój opieki koordynowanej w podstawowej opiece zdrowotnej.

Kolejnym obszarem zmian ma być opieka długoterminowa. Resort informuje o pracy nad rozwiązaniami, które mają lepiej połączyć system ochrony zdrowia i pomoc społeczną. Planowane są między innymi mechanizmy koordynacji opieki, jednolite standardy jakości oraz nowe zasady organizacji i finansowania świadczeń dla osób wymagających długotrwałego wsparcia.

Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśla jednak, że mimo podejmowanych działań dostęp do opieki geriatrycznej nadal pozostaje niewystarczający. W obliczu starzenia się społeczeństwa konieczne jest dalsze rozwijanie sieci specjalistycznych świadczeń, zwiększenie liczby lekarzy oraz stworzenie modelu opieki, który będzie odpowiadał na złożone potrzeby osób starszych.

Z treścią korespondencji między Rzecznikiem Praw Obywatelskich a Ministerstwem Zdrowia można zapoznać się TUTAJ.