Polska opieka długoterminowa w obliczu starzejącego się społeczeństwa - potrzebne zmiany systemowe i ubezpieczenie

Polska stoi w obliczu rosnącego wyzwania w sektorze opieki długoterminowej, które wynika zarówno z dynamicznie postępującego procesu starzenia się społeczeństwa, jak i z funkcjonowania rozproszonego systemu wsparcia dla osób niesamodzielnych. Analiza firmy Deloitte wskazuje, że bez istotnych zmian organizacyjnych i finansowych obecny model, obejmujący elementy ochrony zdrowia, pomoc społeczną i opiekę rodzinną, nie będzie w stanie sprostać rosnącej liczbie osób wymagających wsparcia.

Prognozy Komisji Europejskiej wskazują, że w 2050 roku w Polsce będzie ponad 10 milionów osób w wieku 65 lat i więcej, co stanowi około 30 procent populacji. Szacunki OECD przewidują, że liczba osób w wieku 80 lat i więcej wzrośnie ponad dwukrotnie, a liczba osób wymagających opieki długoterminowej może sięgnąć około 1,8 miliona.

Obecnie Polska przeznacza na opiekę długoterminową około 0,6 procent PKB, co plasuje kraj wśród państw o najniższych nakładach w grupie krajów OECD. Jednocześnie niemal 40 procent osób starszych ma niezaspokojone potrzeby opiekuńcze, a dostęp do opieki domowej obejmuje zaledwie 3,4 procent populacji powyżej 65. roku życia, a opieka instytucjonalna - tylko 2,7 procent. System pozostaje rozproszony, a dostęp do usług jest nierównomierny terytorialnie. Blisko 80 procent opieki długoterminowej nadal zapewniają rodziny i gospodarstwa domowe, co oznacza, że ciężar opieki spoczywa głównie na opiekunach nieformalnych, ograniczając ich aktywność zawodową.

Eksperci Deloitte podkreślają, że narastające wyzwania nie wynikają wyłącznie z demografii, lecz również z braku spójnej organizacji systemu. Obecnie opieka długoterminowa funkcjonuje jako zbiór odrębnych świadczeń i instytucji, bez jednolitego modelu prowadzenia seniora i jego rodziny od diagnozy do realnego wsparcia. Według szacunków firmy, aby ograniczyć narastającą lukę opiekuńczą, nakłady publiczne na opiekę długoterminową powinny wzrosnąć do około 2,2 procent PKB w 2050 roku, co oznaczałoby wzrost wydatków z 22,6 miliarda złotych do około 83 miliardów złotych rocznie. Dla porównania, budżet na program Rodzina 800+ wynosi w 2026 roku 61,7 miliarda złotych, a na 13. i 14. emeryturę łącznie 31,8 miliarda złotych.

Prace nad uporządkowaniem systemu już trwają. Konsultacje publiczne projektu ustawy o opiece długoterminowej rozpoczęły się w grudniu 2025 roku i obejmują m.in. ujednolicenie definicji opieki, ograniczenie rozproszenia systemu, koordynację realizacji usług na poziomie powiatu oraz wyznaczenie organów odpowiedzialnych za monitorowanie, planowanie i informowanie obywateli o dostępnych formach wsparcia. Nowe mechanizmy mają pozwolić na pełniejszą obserwację potrzeb i funkcjonowania systemu, a także ułatwić dostęp do usług zarówno pacjentom, jak i ich rodzinom.

Wobec rosnącej luki opiekuńczej coraz większego znaczenia nabierają ubezpieczenia opiekuńcze, które w przyszłości mogą pełnić nie tylko funkcję wypłaty świadczeń, lecz także koordynacji usług domowych i instytucjonalnych oraz zapewnienia dostępu do sieci placówek medyczno-opiekuńczych. W Polsce szczególny potencjał mają polisy hybrydowe, łączące ochronę życia z zabezpieczeniem na wypadek niesamodzielności, które są bardziej intuicyjne dla klientów i łatwiejsze do wdrożenia na szeroką skalę. Jednak rozwój takich rozwiązań wymaga stabilnych ram prawnych, jasnych zasad współpracy sektora publicznego i prywatnego, bodźców podatkowych, instrumentów inwestycyjnych oraz rozwoju opieki środowiskowej i instytucjonalnej. Bez tych elementów nawet najlepiej zaprojektowane produkty nie zaspokoją w pełni potrzeb starzejącego się społeczeństwa.

Eksperci podkreślają, że przygotowanie się do tej rzeczywistości jest niezbędne nie tylko dla systemu opieki, lecz także dla rynku pracy i aktywności ekonomicznej osób starszych. Ubezpieczenia opiekuńcze powinny stanowić jeden z filarów docelowego modelu opieki długoterminowej, obok jednolitych standardów jakości, lepszej koordynacji między ochroną zdrowia a pomocą społeczną oraz rozwoju kadr i opieki środowiskowej. Takie kompleksowe podejście pozwoli nie tylko zaspokoić rosnące potrzeby seniorów, lecz także zapewni przewidywalny i efektywny system wsparcia dla całego społeczeństwa.

Źródło: www.mp.pl