Blisko 100 mln zł wydane, 73% sprzętu niewykorzystane - co poszło nie tak?

Program centralnej wypożyczalni technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością, uruchomiony z założeniem zwiększenia dostępności nowoczesnego sprzętu rehabilitacyjnego, okazał się jednym z najbardziej problematycznych projektów ostatnich lat. Na zakup sprzętu przeznaczono 96 mln zł. Pomimo tak znacznych nakładów, program przyniósł minimalne korzyści dla osób, które miał wspierać. Z informacji przedstawionych na posiedzeniu Sejmowej Podkomisji Stałej do spraw osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego wynika, że aż 73% zakupionych technologii nigdy nie trafiło do użytkowników.

Centralna wypożyczalnia technologii wspomagających, którą uruchomiono we wrześniu 2023 roku miała umożliwić bezpłatne korzystanie z urządzeń, które wspomagają osoby z niepełnosprawnościami. Umowę na dostarczanie sprzętu z Rządową Agencją Rezerw Strategicznych podpisała Poczta Polska, natomiast nabór i weryfikację wniosków prowadził Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).

Jak poinformowała Bożena Borowiec, Zastępca Prezesa Zarządu ds. Programowych PFRON, w całym zakupionym asortymencie znajdowało się około 14,5 tys. urządzeń, z czego ponad 7 tys. stanowiły aparaty słuchowe, z których wypożyczono zaledwie około 20%. Najbardziej alarmujące informacje dotyczą jednak sprzętu bardziej zaawansowanego, m.in. skuterów i wózków elektrycznych. Nie wypożyczono ani jednego z nich. Z ekspertyz zamówionych przez PFRON wynika, że w czasie magazynowania nie ładowano akumulatorów, co doprowadziło do sytuacji, w której ponad 80% urządzeń nie nadawało się do użytku bez wcześniejszej wymiany akumulatorów. To praktycznie uniemożliwiło realizację celu programu. 

- Nie wiemy, dlaczego został zakupiony taki sprzęt a nie inny. Gdy powołano zespół, który miał określić zapotrzebowanie, okazało się, że ten asortyment już jest i trzeba dostosować program do asortymentu, a nie asortyment do oczekiwań osób z niepełnosprawnościami - podkreślała wiceprezes PFRON.

Jak informowali przedstawiciele PFRON, zakup asortymentu w październiku 2022 roku został objęty klauzulą tajności, a sprzęt trafił do magazynu Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych w Ełku. Opinia publiczna nie miała wglądu w specyfikację sprzętu ani zasadność wyboru konkretnych produktów - także tych, które później okazały się niewykorzystane lub niefunkcjonalne. Jak poinformował na posiedzeniu Podkomisji Zastępca Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych Andrzej Hawryluk, sprawa jest obecnie przedmiotem dwóch postępowań prowadzonych przez prokuraturę.

Program został formalnie zamknięty 31 grudnia 2025 roku, a proces jego wygaszania potrwa do końca 2026 roku. Do tego czasu mają być obsługiwane jedynie wnioski złożone przed końcem 2025 roku. Jednocześnie resort spraw wewnętrznych, RARS i PFRON deklarują prace nad nowymi rozwiązaniami, które mają zapewnić osobom z niepełnosprawnościami dostęp do technologii wspomagających po zakończeniu projektu. 

Skala niewykorzystania zakupionego sprzętu jest ogromna - zarówno finansowo, jak i społecznie.  Koalicja "Na pomoc niesamodzielnym" od lat apeluje o stworzenie przejrzystego systemu dopłat do wypożyczania i serwisowania wybranych wyrobów medycznych na zlecenie. W naszej ocenie efektywny system wymaga dobrze opracowanego katalogu produktów i otwartego systemu lokalnych wypożyczalni, a nie kosztownej, centralnej struktury oderwanej od realnych potrzeb użytkowników. Na pewno będziemy przyglądać się dalszym pracom nad nowym modelem dostępu do technologii wspomagających - tak, aby podobne zaniedbania nigdy więcej nie miały miejsca.

Źródło: www.bankier.pl, www.rynekzdrowia.pl